Sinds de eerste uitgave heeft het boek Medications and Mothers’ Milk van Thomas Hale een behoorlijke opmars gemaakt onder lactatiekundigen, vrijwilligsters bij de borstvoedingsorganisaties en andere werkers in de gezondheidszorg. Met de populariteit van het boek neemt ook het aantal moeders toe dat toegang heeft tot de informatie uit het boek. Dat is een goede ontwikkeling, omdat steeds meer moeders zich bewust zijn van het feit dat het gebruik van medicijnen meestal niet hoeft te leiden tot het staken van de borstvoeding, of het kolven en weggooien van het “vloeibaar goud”.
Om een goed gebruik te kunnen maken van het boek en om misverstanden te voorkomen bij het informeren van moeders over medicijngebruik in combinatie met borstvoeding, volgt hier een kleine uitleg.
Zowel voor medicijngebruik tijdens de zwangerschap als tijdens de lactatie maakt Hale gebruik van risicocategorieën.
De risicocategorieën tijdens de zwangerschap zijn ontwikkeld door de FDA (Amerikaanse Food and Drug Administration). Helaas maakt deze indeling geen onderscheid in gebruik gedurende verschillende trimesters, de veiligheid van medicatie kan dan nogal verschillen. Omdat wij hoofdzakelijk met vragen van (toekomstige) borstvoedende moeders te maken hebben, zal ik op de zwangerschaps categorieën niet ingaan.
De risicocategorieën tijdens de borstvoeding zijn door Hale hieruit afgeleid, om zodoende een systeem te ontwikkelen waar al bekendheid mee is zodat artsen het boek makkelijk kunnen raadplegen bij de beslissing welk medicijn voorgeschreven kan worden en hoe groot eventueel het risico voor de borstgevoede baby is.
De indeling in risico categorieën is als volgt (vrije vertaling naar de tekst van Hale)
L1: Veiligst
Het medicijn is gebruikt door grote groepen borstvoedende moeders zonder dat dit enige zichtbare toename van nadelige effecten tot gevolg heeft. Gecontroleerde studies in borstvoedende moeders hebben geen risico voor het kind kunnen aantonen en de kans op mogelijke schade voor de baby is klein.Of het product is niet oraal opneembaar in een zuigeling.
L2: Veiliger
Het medicijn is onderzocht in een beperkt aantal borstvoedende moeders zonder een toename van nadelige effecten in de zuigeling. En/of, bewijs van een aantoonbaar risico als gevolg van gebruik van dit medicijn in een voedende moeder is mager.
L3: Gematigd veilig
Er zijn geen gecontroleerde onderzoeken gedaan in borstvoedende moeders, echter er is wel een mogelijk risico op nadelige gevolgen voor de borstgevoede zuigeling; Of, gecontroleerde studies tonen minimale, niet bedreigende nadelige gevolgen. Het medicijn dient alleen gegeven te worden als het voordeel van het gebruik groter zijn dan de mogelijke risico’s voor de zuigeling.
L4: Gevaarlijk
Er is een aantoonbaar risico voor borstgevoede baby’s, of voor de melkproductie, maar de voordelen van gebruik van de medicatie kan acceptabel zijn voor de moeder ondanks het risico voor het kind (bijvoorbeeld, als het medicijn nodig is in een levensbedreigende situatie of voor een ernstige ziekte waarvoor geen veiliger medicijnen beschikbaar zijn, of deze medicijnen zijn onwerkzaam).
L5: Contra geïndiceerd
Onderzoeken in borstvoedende moeders hebben aangetoond dat er een significant en gedocumenteerd risico is voor het borstgevoede kind, blijkend uit ervaringen van moeders, of, het is een medicijn dat een hoog risico geeft op schadelijke gevolgen in de borstgevoede zuigeling. Het risico als gevolg van gebruik weegt duidelijk zwaarder dan enig voordeel door borstvoeding. Het medicijn is contra geïndiceerd in vrouwen die borstvoeding geven.
Als niet medisch geschoolde vrijwilligsters, moeders of lactatiekundigen kun je deze informatie hooguit gebruiken bij discussies met de arts. Als een medicijn L2 krijgt van Hale, dan wil dat niet zeggen dat je zonder meer kunt zeggen dat zo’n medicijn groen licht krijgt. Het enige wat deze classificatie aangeeft, is een maat voor het risico. De veiligheid voor dat specifieke moeder-kind paar wordt onder anderen bepaald door:
De hoeveelheid van de werkzame stof die de baby binnen krijgt. Dat hangt af van het medicijn, maar ook van de hoeveelheid melk die de baby drinkt, de hoeveelheid medicijn die de moeder neemt, hoe snel het uit het bloed verdwijnt, welk gedeelte er in de melk terecht komt. Vervolgens maakt het nogal uit of de stof daadwerkelijk opgenomen wordt en in het bloed van de baby terecht komt.
Daarnaast is ook van belang hoe oud de baby is. Ook het gebruik van bepaalde medicijnen door de baby, kan er voor zorgen dat gebruik van andere medicijnen door de moeder tot ongewenste bijverschijnselen leidt.
Sommige medicijnen worden in doses gebruikt in baby’s die vele malen groter zijn dan de dosis die de baby per 24 uur via de moedermelk binnen krijgt.
De risicocategorie voor een bepaald medicijn volgens Hale kan door een arts of apotheker gebruikt worden als een uitgangpunt en verder afgestemd worden op de persoonlijke omstandigheden en geschiedenis van moeder en kind.
Bron: Th. Hale. Medications and Mothers' Milk. 2000 edition. Pharmasoft Publishing, Amarillo, Texas.
Ecoparents heeft toestemming van Th. Hale voor plaatsing van de vertaling van de risico categorieën.