Ecoparents logo

Borstvoeding en medicijnen

Tijdens de borstvoedingsperiode kan een moeder in de situatie komen dat zij medicijnen moet gebruiken. Moeders vragen zich af of de inname van medicijnen gevolgen heeft voor de baby, en zo ja, of dit schadelijke gevolgen heeft. Het is goed voor een moeder te weten dat veel geneesmiddelen zonder problemen ingenomen kunnen worden wanneer ze borstvoeding geeft, zonder dat dit grote gevolgen heeft voor de baby. Helaas weten niet alle werkers in de gezondheidszorg dat veel medicijnen veilig zijn voor voedende moeders. Zij vertrouwen volledig op de bijsluiters die door geneesmiddelen fabrikanten worden geschreven. Deze bijsluiters zullen meestal vertellen dat zwangere of voedende moeders het medicijn niet moeten gebruiken. Moeders kunnen ten onrechte het gevoel hebben dat zij voortijdig moeten stoppen met de borstvoeding.

Medicijnen in moedermelk

De hoeveelheid medicatie die in de moeders' melk terecht komt, zal in veruit de meeste gevallen lager zijn dan de hoeveelheid die de moeder heeft ingenomen. De werkzame stof van het geneesmiddel zal verdund worden in het bloed en overige vloeistoffen in het lichaam. Daarbij komt, dat opname in het maagdamstelsel vaak niet 100% is. Dit betekent dat een moeder slechts een deel van het geneesmiddel dat zij inneemt, daadwerkelijk in haar lichaam heeft. Het zal meestal even duren voor de hoeveelheid van de werkzame stof de hoogste concentratie heeft bereikt in het bloed. Een deel van deze hoeveelheid kan in de moedermelk terecht komen. Maar zelfs als een moeder op dat moment haar baby voedt, dan zal de baby maar een klein deel binnen krijgen van wat de moeder heeft geslikt. En ook de baby zal maar een deel hiervan opnemen. Uiteindelijk krijgt een baby meestal maar hooguit een paar procent van zijn moeders medicijn binnen via de melk.

Wat te doen als je medicijnen moet gebruiken tijdens de borstvoeding?

Bespreek met je arts dat je borstvoeding geeft. Vraag of de medicatie echt nodig is. Vraag of dit het veiligste medicijn is voor voedende moeders dat jij kunt gebruiken. Zo niet, vraag naar alternatieven voor dat geneesmiddel. Als er geen veiliger middel beschikbaar is en er wordt voorgesteld dat je je baby speent, vraag dan een second opinion over de veiligheid van het middel bij een apotheker of een andere arts, vraag ook bij een kinderarts. Kinderartsen zijn goed op de hoogte van medicijn gebruik bij zuigelingen. Bespreek ook de leeftijd van de baby, het gewicht, het aantal keer per dag dat de baby aan de borst drinkt en of de baby ook ander voedsel krijgt naast moedermelk. Hoe groter en ouder de baby, hoe minder problemen met medicijnen. Soms is een medicijn veilig als het als kuur wordt gebruikt, terwijl langdurig gebruik wel reden tot bezorgdheid kan geven. Als een medicijn moet worden ingenomen en er is geen veiliger alternatief, vraag dan of het mogelijk is om tijdens gebruik van het medicijn de baby extra in de gaten te houden voor bijverschijnselen. Een andere mogelijkheid is om te bespreken wat het beste moment is om het medicijn in te nemen om de piekconcentratie in de melk te voorkomen. Vraag een lactatiekundige om hulp voor de beste strategie in jouw situatie.

Hoe zit het met pijnstillers, verkoudheidsmiddelen en andere producten die zonder recept verkrijgbaar zijn?

Ook met pijnstillers, middelen bij verkoudheid, kruiden en kruidendranken dien je overleg te plegen met deskundigen, zoals arts of apotheker. Niet alle pijnstillers zijn bij veelvuldig of langdurig gebruik aan te raden bij borstvoeding. Ook kunnen geneesmiddelen onderling reageren of met kruiden of andere middelen die zonder recept verkrijgbaar zijn. Daardoor kan de werking van een van deze bestandelen minder worden, heftiger worden of anders worden dan verwacht.

Zijn er medicijnen die niet ingenomen mogen worden als je voedt?

Ja, er zijn medicijnen die absoluut niet samengaan met borstvoeding. Soms ontkomt een moeder er niet aan te stoppen met medicijnen. Als het gebruik van het medicijn maar relatief kort is, dan kan een moeder haar melk kolven en weggooien. Als er nog tijd is, dan kan een moeder van tevoren melk kolven en invriezen om dit te gebruiken tijdens de kuur. Na de kuur kan de moeder haar baby weer proberen aan de borst te laten drinken door veel huid op huid contact te geven, samen in bad te gaan of te proberen de baby te voeden terwijl deze bijna slaapt.

Medications and Mothers' Milk

Op verschillende websites en fora wordt regelmatig gerefereerd naar het boek "Medications and Mothers' Milk" van Thomas, Hale. Sinds de eerste uitgave heeft het boek een behoorlijke opmars gemaakt onder lactatiekundigen, vrijwilligsters bij de borstvoedingsorganisaties en andere werkers in de gezondheidszorg. Met de populariteit van het boek neemt ook het aantal moeders toe dat toegang heeft tot de informatie uit het boek. Dat is een goede ontwikkeling, omdat steeds meer mensen zich bewust zijn van het feit dat het gebruik van medicijnen meestal niet hoeft te leiden tot het staken van de borstvoeding, of het kolven en weggooien van het "vloeibaar goud".

Om een goed gebruik te kunnen maken van het boek en om misverstanden te voorkomen bij het zoeken naar informatie over medicijngebruik in combinatie met borstvoeding, volgt hier een kleine uitleg.

Risicocategorieën

Zowel voor medicijngebruik tijdens de zwangerschap als tijdens de lactatie maakt Hale gebruik van risicocategorie�n.

De risicocategorieën tijdens de zwangerschap zijn ontwikkeld door de FDA (Amerikaanse Food and Drug Administration). Helaas maakt deze indeling geen onderscheid in gebruik gedurende verschillende trimesters, de veiligheid van medicatie kan dan nogal verschillen. Omdat deze pagina voor (toekomstige) borstvoedende moeders) en hulpverleners van deze moeders is bedoeld, zal ik op de categorieën niet ingaan.

De risicocategorieën tijdens de borstvoeding zijn door Hale hieruit afgeleid, om zodoende een systeem te ontwikkelen waar al bekendheid mee is zodat artsen het boek makkelijk kunnen raadplegen bij de beslissing welk medicijn voorgeschreven kan worden en hoe groot eventueel het risico voor de borstgevoede baby is.

Indeling:

De indeling in risico categorieën is als volgt (vrije vertaling naar de tekst van Hale, © Th. W Hale)

L1: Veiligst Het medicijn is gebruikt door grote groepen borstvoedende moeders zonder dat dit enige zichtbare toename van nadelige effecten tot gevolg heeft. Gecontroleerde studies in borstvoedende moeders hebben geen risico voor het kind kunnen aantonen en de kans op mogelijke schade voor de baby is klein.Of het product is niet oraal opneembaar in een zuigeling.

L2: Veiliger
Het medicijn is onderzocht in een beperkt aantal borstvoedende moeders zonder een toename van nadelige effecten in de zuigeling. En/of, bewijs van een aantoonbaar risico als gevolg van gebruik van dit medicijn in een voedende moeder is mager.

L3: Gematigd veilig
Er zijn geen gecontroleerde onderzoeken gedaan in borstvoedende moeders, echter er is wel een mogelijk risico op nadelige gevolgen voor de borstgevoede zuigeling; Of, gecontroleerde studies tonen minimale, niet bedreigende nadelige gevolgen. Het medicijn dient alleen gegeven te worden als het voordeel van het gebruik groter zijn dan de mogelijke risico�s voor de zuigeling.

L4: Gevaarlijk
Er is een aantoonbaar risico voor borstgevoede baby's, of voor de melkproductie, maar de voordelen van gebruik van de medicatie kan acceptabel zijn voor de moeder ondanks het risico voor het kind( bijvoorbeeld, als het medicijn ndog is in een levensbedriegende situatie of voor een ernstige ziekte waarvoor geen veiliger medicijnen beschikbaar zijn of deze medicijnen zijn onwerkzaam).

L5: Contrage-indiceerd
Onderzoeken in borstvoedende moeders hebben aangetoond dat er een significant en gedocumenteerd risico is voor het borstgevoede kind blijkend uit ervaringen van moeders, of, het is een medicijn dat een hoog risico geeft op schadelijke gevolgen in de borstgevoede zuigeling. Het risico als gevolg van gebruik weegt duidelijk zwaarder dan enig voordeel door borstvoeding. Het medicijn is contrage-indiceerd in vrouwen die borstvoeding geven.

Wat betekent deze indeling nu precies?

Als niet medisch geschoolde vrijwilligsters, moeders of lactatiekundigen kun je deze informatie hooguit gebruiken bij discussies met de arts. Als een medicijn L2 krijgt van Hale, dan wil dat niet zeggen dat je zonder meer kunt zeggen dat zo'n medicijn groen licht krijgt. Het enige wat deze classificatie aangeeft, is een maat voor het risico. De veiligheid voor dat specifieke moeder-kind paar wordt onder anderen bepaald door;

De hoeveelheid van de werkzame stof die de baby binnen krijgt. Dat hangt af van het medicijn, maar ook van de hoeveelheid melk die de baby drinkt, de hoeveelheid medicijn die de moeder neemt, hoe snel het uit het bloed verdwijnt, welk gedeelte er in de melk terecht komt. Vervolgens maakt het nogal uit of de stof daadwerkelijk opgenomen wordt en in het bloed van de baby terecht komt. Daarnaast is ook van belang hoe oud de baby is. Ook het gebruik van bepaalde medicijnen door de baby, kan er voor zorgen dat gebruik van andere medicijnen door de moeder tot ongewenste bijverschijnselen leidt.
Sommige medicijnen worden in doses gebruikt in baby's die vele malen groter zijn dan de dosis die de baby per 24 uur via de moedermelk binnen krijgt.

De risicocategorie voor een bepaald medicijn volgens Hale kan door een arts of apotheker gebruikt worden als een uitgangpunt en verder afgestemd worden op de persoonlijke omstandigheden en geschiedenis van moeder en kind.

Referenties:

N. Mohrbacher and J. Stock. The Breastfeeding Answer Book. La Leche League International Third revised edition, 2003, Schaumburg, Illinois.
Th. Hale. Medications and Mothers' Milk. 2000 edition. Pharmasoft Publishing, Amarillo, Texas.
American Academy of Pediatrics. The Transfer of Drugs and Other Chemicals Into Human Milk.

Links:

La Leche League
American Academy of Pediatrics
Bestel een copie van Thomas Hales's "Mothers' Milk and Medication"
Uitleg medications and Mothers' Milk
Borstvoedingspagina
Borstvoeding en schadelijke stoffen
Hoeveel drinkt een jonge baby?
Hypoglycaemie in pasgeborenen
Voormelk en achtermelk
Post partum depressie
Ecoparents Home Page

© 2003 & 2004 Nanny Gortzak